ورق آجدار چیست و چگونه تولید می‌شود؟

اگر یک بار کف پل‌های هوایی، پارکینگ‌ها یا حتی پله‌های اضطراری را دقیق نگاه کرده باشید، احتمالاً آن برجستگی‌ها و شیارهای ریز روی سطح توجه‌تان را جلب کرده است؛ همان الگوهایی که باعث می‌شوند پا لیز نخورد و موقع عبور کمی خیال‌تان راحت‌تر باشد.

این نقش‌ونگارها روی ورقی ایجاد می‌شود که در صنعت به آن «ورق آجدار» می‌گویند. بسته به جایی که قرار است نصب شود، این ورق را از جنس‌های مختلفی مثل فولاد، آلومینیوم، استنلس استیل یا حتی گالوانیزه تولید می‌کنند. به همین دلیل است که هم در کارخانه‌ها، هم روی رمپ‌ها، و هم در مسیرهای رفت‌وآمد روزمره با آن روبه‌رو می‌شویم.

طرح برجستگی‌های ورق آجدار هم همیشه یک‌شکل نیست. بعضی‌ها لوزی‌اند، بعضی بادامی یا عدسی، و بعضی هم طرح قطره‌ای دارند. این تنوع ظاهری یک دلیل ساده دارد: ایجاد اصطکاک بیشتر و کم کردن احتمال سر خوردن. به همین خاطر در میان فعالان صنعت، این محصول را با اسم‌های دیگری مثل ورق کف‌سازی، ورق برجسته یا حتی ورق شطرنجی هم می‌شناسند.

نحوه تولید ورق آجدار چگونه است؟

به صورت خیلی خلاصه، تولید ورق آجدار (Chequered Plate) در چند مرحله انجام می‌شود و مانند ورق سیاه، از روش نورد گرم برای تولید آن استفاده می‌شود. تنها تفاوت آنها این است که در مرحله آخر یک سری طرح‌های برجسته مختلف روی آن ایجاد می‌شود. اما مراحل دقیق و فنی آن به این شکل است:

۱) آماده‌سازی ماده اولیه (اسلب یا بیلت)

مواد اولیه معمولا اسلب فولادی است که در کوره‌های نورد تا حدود ۱۱۰۰–۱۲۵۰ درجه گرم می‌شود تا به دمای مناسب نورد برسد.

۲) نورد گرم اولیه

پس از خروج اسلب (همان مواد اولیه که در بالا گفتیم) از کوره، از چند قفسه نورد عبور می‌کند تا ضخامتش کم شود و این همان مرحله‌ای است که ورق معمولی هم تولید می‌شود.

۳) عبور از قفسه مخصوص ایجاد آج

در مرحله آخر، ورق نیمه‌نهایی وارد غلطک‌های طرح‌دار می‌شود تا طرح‌های مورد نظر روی آن ایجاد شود. غلطک‌های آج‌زن دو ویژگی دارند:

• روی آن‌ها طرح برجسته (بادامی، لوزی، قطری، قطره‌ای و...) حک شده است.
• یکی از غلطک‌ها برجسته و غلطک مقابل صاف است.

وقتی ورق بین این دو غلطک عبور می‌کند، طرح برجسته روی سطح آن فشار داده و حک می‌شود و این کار باعث ایجاد برجستگی و فرورفتگی‌های منظم می‌شود.

به نظر شما چرا باید در آخرین مرحله آج زده شود؟ در پاسخ باید بگوییم که چون اگر آج‌ها قبل از رسیدن ورق به ضخامت نهایی نورد شوند، در ادامه نورد، صاف می‌شوند و ارتفاع آن‌ها کاهش می‌یابد یا طرح‌ها ناقص می‌شوند. به همین دلیل فرآیند آج‌زنی مرحله نهایی نورد گرم است

۴) کنترل ضخامت و کیفیت

در انتها، ضخامت ورق دوباره اندازه‌گیری می‌شود و کیفیت آج‌ها بررسی می‌شود تا ارتفاع آج‌ها حداقل استاندارد را داشته باشد و توزیع آج‌ها یکنواخت باشد. همچنین ورق نباید تاب بر داشته باشد.

۵) خنک‌کاری و برش

ورق آجدار تولیدشده وارد بخش خنک‌کاری می‌شود. سپس بر اساس سفارش به صورت رولی (برای ضخامت‌های کم) و یا به صورت شیت (برای ضخامت‌های ۲ تا ۱۰ میلی‌متر) برش داده می‌شود.

۶) بازرسی نهایی و بسته‌بندی

در انتها روی ورق تست‌هایی انجام می‌شود؛ این تست‌ها شامل تست مقاومت آج، تست صافی ورق، تست ضخامت، تست سطح و میزان پوسته اکسیدی و پس از تأیید، بسته‌بندی و ارسال می‌شود.

انواع ورق آجدار

ورق آجدار بر خلاف سایر ورق‌های دیگر نوع خاصی ندارد و تنها در شکل ظاهری آج آن‌ها هست که تفاوت میان آن‌ها را ایجاد می‌کند. البته گاها بر اساس جنس نیز دسته‌بندی می‌شوند. این طرح‌ها شامل بادامی، لوزی، عدسی، شطرنجی، قطره‌ای می‌شود و از نظر جنس شامل: فولاد، آلومینیوم، استیل، گالوانیزه.

ابعاد، ضخامت‌ها و استانداردهای تولید ورق آجدار

ورق‌های آجدار معمولا در ابعاد و ضخامت‌های متنوعی تولید می‌شوند که رایج‌ترین ابعاد این ورق‌ها 1×2 متر و 1.25×2.5 متر است، اما خب باز هم بسته به کارخانه تولیدکننده، امکان سفارش در اندازه‌های بزرگ‌تر یا امکان قبول برش‌خورده نیز وجود دارد.

از نظر ضخامت، این ورق‌ها معمولا از ۱.۵ میلی‌متر شروع می‌شوند و تا حدود ۱۰ میلی‌متر هم تولید می‌شوند؛ طبیعتا ضخامت و ابعاد انتخابی می‌تواند روی قیمت ورق آجدار نیز اثر بگذارد، چون وزن و میزان مواد اولیه تعیین‌کننده هزینه نهایی هستند. ضخامت‌های نازک‌تر بیشتر برای مسیرهای عبوری سبک و کف‌پوش‌های داخلی استفاده می‌شوند و ضخامت‌های بالا مناسب سکوهای صنعتی، رمپ‌های سنگین و محل‌هایی هستند که فشار بالایی روی سطح آن قرار است وارد شود.

فرآیند تولید این ورق‌ها بر اساس استانداردهایی مثل DIN, ASTM, یا BS انجام می‌شود. این استانداردها مواردی مثل نوع الگو، میزان برجستگی، تحمل وزن، نوع آلیاژ و کیفیت سطح را مشخص می‌کنند. در ایران هم اغلب کارخانه‌ها تولید خود را مطابق استانداردهای بین‌المللی یا نسخه‌های بومی‌سازی‌شده آن‌ها انجام می‌دهند تا هم در پروژه‌های داخلی و هم صادراتی قابل استفاده باشد.

مزایا و محدودیت‌های ورق آجدار

ابندا با مزایا این محصول آشنا شوید:

1. ضد لغزش بودن: مهم‌ترین مزیت این ورق این است که از سر خوردن روی سطح آن جلوگیری میکند و به همین دلیل در مسیرهای پرتردد، رمپ‌ها و محیط‌های مرطوب کاربرد زیادی دارد.
2. مقاومت بالا: به‌خاطر استفاده از فولاد و آلیاژهای مقاوم، این ورق در برابر فشارهای مکانیکی دوام خوبی دارد.
3. تنوع طرح و جنس: بسته به شرایط پروژه، می‌توان از ورق‌های فولادی، آلومینیومی یا استنلس استیل استفاده کرد یا دیگر مدل‌ها.
4. مناسب برای فضاهای صنعتی: نصب آسان، وزن قابل‌قبول و قابلیت جوشکاری و برش‌کاری باعث شده گزینه‌ای محبوب در کارگاه‌ها و کارخانه‌ها باشد.
5. ظاهر مناسب: طرح‌های لوزی، بادامی یا عدسی علاوه بر عملکرد، جلوه بصری خوبی هم ایجاد می‌کنند.

محدودیت‌ها

• وزن نسبتا زیاد (در نوع فولادی آن): برای سازه‌هایی که محدودیت وزنی بار دارند، ورق آجدار سنگین ممکن است گزینه مناسبی نباشد.
• احتمال زنگ‌زدگی در نوع معمولی: اگر پوشش ضدزنگ نداشته باشد، در محیط‌های مرطوب نیاز به نگهداری بیشتری دارد.
• قیمت بالاتر در نوع استنلس استیل یا آلومینیوم: این جنس‌ها مزایای زیادی دارند، اما به‌مراتب گران‌تر هستند و در همه پروژه‌ها صرفه اقتصادی ندارند.
• کاهش کارایی در صورت فرسودگی برجستگی‌ها: اگر برجستگی‌ها یا همان آج‌ها با گذشت زمان ساییده شوند، خاصیت ضدلغزش کاهش پیدا می‌کند و باید ورق تعویض شود.

کاربردهای ورق آجدار چیست؟ 

ورق‌های آجدار به دلیل ظاهر جذاب و ویژگی‌های منحصربه‌فردی مانند مقاومت در برابر لغزش، کاربردهای گسترده‌ای در صنایع مختلف و زندگی روزمره دارند. از جمله این کاربردها می‌توان به ساختمان‌سازی و مهندسی سازه اشاره کرد که در ساخت پله‌ها، پیاده‌روها، سکوها، راهروهای باریک و پله‌های مراکز تجاری و مغازه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین، این ورق در صنایع خودروسازی و کشاورزی و حتی طراحی دکوراسیون داخلی کاربرد دارد. در مقاله دیگری از سایت همراه فلز درباره کاربرد و نقش ورق آجدار در صنایع مختلف صحبت کرده‌ایم که بهتر است برای اطلاعات دقبق‌تر به آن مقاله مراجعه کنید.

ورق آجدار با ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود، یکی از پرکاربردترین ورق‌های فلزی در صنایع مختلف محسوب می‌شود. این محصول با طراحی برجسته خود، علاوه بر افزایش اصطکاک و جلوگیری از لغزش، در برابر سایش، خوردگی و ضربه نیز مقاومت بالایی دارد. به همین دلیل، از آن در ساخت کف‌پوش‌ها، پله‌های اضطراری، سطوح پرتردد، وسایل نقلیه، درب‌های صنعتی و حتی در دکوراسیون و معماری استفاده می‌شود.

ورق آجدار به‌ویژه در مکان‌هایی که نیاز به ایمنی، دوام و سهولت در نظافت دارند، مانند مراکز تجاری، ساختمان‌های صنعتی و محیط‌های بهداشتی، کاربرد گسترده‌ای دارد. با توجه به تنوع جنس و ضخامت این ورق‌ها، انتخاب مدل مناسب بسته به نیاز مصرف‌کننده، اهمیت زیادی دارد.