ورق
لوله
قوطی و پروفیل
میلگرد
تیرآهن و مقاطع سنگین
اتصالات
نبشی، ناودانی، سپری
مش و شبکهها
مفتول و سیمها
مواد اولیه فولاد
ضایعات آهن
همراه فلزانواع میلگرد از نظر شکل ظاهری کدام است؟
میلگردها مشخصات و عملکرد یکسانی ندارند. تفاوت در شکل سطح، گرید مقاومتی، جنس، پوشش، روش تولید، قطر و محل استفاده باعث میشود هر نوع میلگرد برای شرایط مشخصی مناسب باشد. برای مثال، میلگرد مورد استفاده در فونداسیون یک ساختمان مسکونی لزوماً انتخاب مناسبی برای سازههای دریایی، محیطهای خورنده یا پروژههای صنعتی نیست. در برخی پروژهها مقاومت مکانیکی اهمیت بیشتری دارد و در بعضی دیگر، شکلپذیری، قابلیت خمکاری یا مقاومت در برابر خوردگی تعیینکننده است.
به همین دلیل، انتخاب میلگرد نباید فقط بر اساس سایز، قیمت یا موجودی بازار انجام شود. در این مقاله، انواع میلگرد را از نظر شکل ظاهری، گرید، جنس، پوشش، روش تولید، کاربرد و سایز بررسی میکنیم.
میلگردها بر چه اساسی دستهبندی میشوند؟
میلگرد را میتوان از چند دیدگاه مختلف طبقهبندی کرد. هر یک از این دستهبندیها بخشی از مشخصات فنی و کاربرد محصول را نشان میدهند. مهمترین معیارهای دستهبندی میلگرد عبارتاند از:
- شکل ظاهری و نوع سطح
- گرید یا رده مقاومتی
- جنس و ماده اولیه
- نوع پوشش محافظ
- روش تولید
- نقش و کاربرد در سازه
- قطر یا سایز اسمی
یک میلگرد ممکن است همزمان در چند گروه قرار بگیرد. برای مثال، یک میلگرد میتواند آجدار، از گرید A3، تولیدشده با روش ترمومکانیکی و دارای پوشش اپوکسی باشد. بنابراین این دستهبندیها جایگزین یکدیگر نیستند و باید در کنار هم بررسی شوند.
انواع میلگرد از نظر شکل ظاهری
میلگردها از نظر شکل سطح به دو گروه اصلی ساده و آجدار تقسیم میشوند.
میلگرد آجدار
میلگرد آجدار دارای برجستگیهایی منظم روی سطح خود است. این آجها درگیری مکانیکی میان فولاد و بتن را افزایش میدهند و احتمال لغزش میلگرد در داخل بتن را کاهش میدهند.
به همین دلیل، میلگرد آجدار اصلیترین نوع آرماتور در سازههای بتنآرمه است و در فونداسیون، ستون، تیر، دیوار برشی، سقف و سایر اعضای سازهای استفاده میشود.
شکل و زاویه آجها بسته به گرید میلگرد متفاوت است و میتواند بهصورت مارپیچی، جناقی یا مرکب باشد. برای آشنایی دقیقتر با ساختار سطح و مشخصات فنی این گروه، مقاله «میلگرد آجدار چیست؟» را مطالعه کنید.
میلگرد ساده
میلگرد ساده سطحی صاف و بدون آج دارد و معمولاً با گرید A1 یا رده S240 شناخته میشود. این نوع میلگرد نسبت به گریدهای آجدار شکلپذیری بیشتری دارد و برای عملیاتهایی مانند خمکاری، آهنگری و ساخت برخی قطعات صنعتی مناسبتر است.
از میلگرد ساده در ساخت پیچ و مهره، قطعات فلزی، خاموتهای خاص، اتصالات، شفتهای سبک و بعضی کاربردهای غیرسازهای استفاده میشود. سطح صاف آن باعث میشود درگیری کمتری با بتن داشته باشد؛ به همین دلیل معمولاً برای آرماتورهای اصلی اعضای بتنآرمه انتخاب نمیشود. برای بررسی مشخصات، کاربردها و تفاوت این محصول با میلگرد آجدار، میتوانید مقاله «میلگرد ساده چیست؟» را مطالعه کنید.
انواع میلگرد از نظر گرید
میلگردهای ساختمانی در ایران معمولاً در چهار گروه A1، A2، A3 و A4 شناخته میشوند. تفاوت این گریدها فقط در شکل آج نیست؛ بلکه مقاومت تسلیم، مقاومت کششی، شکلپذیری و قابلیت خمکاری آنها نیز با یکدیگر متفاوت است.
میلگرد A1
میلگرد A1 یا S240 سطحی ساده و بدون آج دارد. این گرید کمترین مقاومت و بیشترین شکلپذیری را در میان گریدهای رایج دارد.
میلگرد A1 بیشتر برای کاربردهای صنعتی، ساخت قطعات فلزی، آهنگری و بخشهایی که به خمکاری و تغییر شکل بیشتری نیاز دارند استفاده میشود. استفاده از آن بهعنوان آرماتور اصلی سازه باید مطابق نقشه و محاسبات انجام شود.
میلگرد A2
میلگرد A2 یا S340 معمولاً دارای آج مارپیچی است و از نظر مقاومت و شکلپذیری در محدوده متوسط قرار میگیرد.
این گرید در برخی خاموتها، میلگردهای عرضی و اجزایی که به تغییر شکل بیشتری نسبت به A3 نیاز دارند استفاده میشود. بااینحال، انتخاب آن برای خاموت یا سایر بخشهای سازه باید براساس نقشه اجرایی باشد و نمیتوان تنها از روی شکل آج، کاربرد قطعی میلگرد را تعیین کرد.
میلگرد A3
میلگرد A3 یا S400 معمولاً دارای آج جناقی است و یکی از پرمصرفترین میلگردهای ساختمانی در ایران محسوب میشود.
از این گرید در آرماتورهای طولی تیر، ستون، فونداسیون، دیوار برشی و بسیاری از اعضای اصلی سازه استفاده میشود. مقاومت بالاتر A3 نسبت به A2، آن را برای تحمل نیروهای بیشتر مناسب میکند؛ اما شکلپذیری آن کمتر است و برای خمکاریهای تند یا اصلاحات مکرر کارگاهی مناسب نیست.
میلگرد A4
میلگرد A4 یا S500 دارای مقاومت بالاتری نسبت به گریدهای A2 و A3 است. استفاده صحیح از این گرید میتواند مقدار فولاد مصرفی، تراکم آرماتورها و وزن کلی شبکه میلگرد را در بعضی پروژهها کاهش دهد.
کاربرد میلگرد A4 باید براساس ضوابط طراحی، مشخصات کارخانه و تأیید مهندس محاسب انجام شود. مقاومت بالاتر به این معنا نیست که بتوان آن را بدون بررسی فنی جایگزین سایر گریدها کرد.
شناخت تفاوتهای مکانیکی و کاربردی هر رده میلگرد، یکی از پیشنیازهای انتخاب صحیح در پروژههای عمرانی است؛ موضوعی که بهصورت جامع در راهنمای خرید میلگرد در ایران بررسی شده است.
انواع میلگرد از نظر جنس
بیشتر میلگردهای مصرفی از فولاد کربنی ساخته میشوند، اما در محیطهای خاص از فولاد زنگنزن یا مواد کامپوزیتی نیز استفاده میشود.
میلگرد فولاد کربنی
میلگرد فولاد کربنی رایجترین نوع میلگرد در پروژههای ساختمانی است. قیمت مناسب، دسترسی گسترده، مقاومت مطلوب و امکان اجرای متداول در کارگاه از دلایل مصرف بالای آن هستند.
این میلگرد در صورت قرارگیری در بتن با پوشش کافی، عملکرد مناسبی دارد؛ اما در محیطهای بسیار مرطوب، شور یا خورنده ممکن است به محافظت بیشتری نیاز داشته باشد.
میلگرد استنلس استیل
میلگرد استنلس استیل یا فولاد زنگنزن دارای مقاومت بسیار بالایی در برابر خوردگی است. این محصول در سازههای دریایی، اسکلهها، صنایع شیمیایی، تصفیهخانهها و محیطهایی که احتمال نفوذ کلرید یا مواد خورنده وجود دارد استفاده میشود.
دوام بالا مهمترین مزیت این میلگرد است، اما قیمت آن بهمراتب بیشتر از میلگرد فولاد کربنی معمولی است. به همین دلیل، معمولاً در پروژههایی به کار میرود که هزینه تعمیر، توقف بهرهبرداری یا خوردگی سازه بسیار بالا باشد.
میلگرد کامپوزیتی FRP
میلگردهای FRP از الیاف تقویتکننده و رزین پلیمری ساخته میشوند. این گروه شامل انواع مختلفی مانند GFRP، CFRP و BFRP است که نوع الیاف بهکاررفته در آنها متفاوت است.
میلگردهای کامپوزیتی زنگ نمیزنند، وزن کمی دارند و از نظر الکتریکی و مغناطیسی نیز رفتار متفاوتی نسبت به فولاد نشان میدهند. این ویژگیها آنها را برای بعضی سازههای دریایی، مراکز حساس به میدان مغناطیسی، عرشه پلها و محیطهای خورنده مناسب میکند.
بااینحال، رفتار مکانیکی، مدول الاستیسیته، روش اتصال و ضوابط طراحی این میلگردها با میلگرد فولادی یکسان نیست.
میلگرد BFRP یا بازالت
میلگرد BFRP که با نام میلگرد بازالت نیز شناخته میشود، از الیاف بازالت و رزین پلیمری ساخته میشود. این محصول وزن کمی دارد، زنگ نمیزند و در برابر بسیاری از محیطهای خورنده مقاوم است؛ به همین دلیل در برخی سازههای دریایی، صنعتی و پروژههای در معرض رطوبت یا مواد شیمیایی استفاده میشود. بااینحال، رفتار مکانیکی و ضوابط طراحی آن با میلگرد فولادی تفاوت دارد و انتخاب آن باید براساس مشخصات فنی پروژه انجام شود.
میلگرد GFRP
میلگرد GFRP یکی از رایجترین انواع میلگرد کامپوزیتی است و از پلیمر تقویتشده با الیاف شیشه تولید میشود.
این میلگرد سبک، غیرمغناطیسی و مقاوم در برابر زنگزدگی است؛ اما شکلپذیری و رفتار آن هنگام شکست با میلگرد فولادی تفاوت دارد. به همین دلیل، استفاده از آن باید براساس ضوابط ویژه سازههای کامپوزیتی انجام شود.
انواع میلگرد از نظر پوشش محافظ
پوششهای محافظ برای کاهش تماس فولاد با رطوبت، یونهای خورنده و عوامل محیطی استفاده میشوند. پوشش میلگرد با جنس اصلی آن تفاوت دارد؛ برای مثال، میلگرد اپوکسی همچنان یک میلگرد فولادی است که لایهای محافظ روی سطح آن قرار گرفته است.
میلگرد اپوکسی
میلگرد اپوکسی با یک لایه رزینی پوشانده میشود تا نفوذ عوامل خورنده به سطح فولاد کاهش پیدا کند. این محصول در سازههایی که در معرض رطوبت، نمکهای یخزدا یا محیطهای خورنده قرار دارند کاربرد دارد.
کیفیت پوشش اهمیت زیادی دارد. خراش، ضربه یا آسیبدیدگی لایه اپوکسی هنگام حمل، برش، خمکاری و نصب میتواند مقاومت موضعی میلگرد در برابر خوردگی را کاهش دهد.
میلگرد گالوانیزه
در میلگرد گالوانیزه، سطح فولاد با لایهای از روی پوشانده میشود. این لایه علاوه بر ایجاد مانع فیزیکی، تا حدی از فولاد پایه نیز محافظت میکند.
میلگرد گالوانیزه نسبت به میلگرد فولاد کربنی معمولی مقاومت بیشتری در برابر خوردگی دارد و در بعضی سازههای ساحلی، پلها، پارکینگها و محیطهای مرطوب استفاده میشود.
میلگرد با پوششهای محافظ ویژه
در برخی پروژهها از پوششهای فلزی، پلیمری یا سامانههای چندلایه دیگری استفاده میشود. انتخاب نوع پوشش به شدت خورندگی محیط، عمر طراحی سازه، شرایط اجرا و هزینه نگهداری بستگی دارد.
پوشش محافظ نباید بدون بررسی سازگاری آن با بتن، الزامات چسبندگی و روش خمکاری انتخاب شود.
انواع میلگرد از نظر روش تولید
روش تولید بر ساختار داخلی، مقاومت، شکلپذیری و رفتار میلگرد هنگام جوشکاری یا خمکاری اثر میگذارد.
میلگرد نورد گرم
نورد گرم رایجترین روش شکلدهی میلگرد است. در این فرایند، شمش فولادی تا دمای بالا گرم و از میان غلتکها عبور داده میشود تا به قطر و شکل موردنظر برسد.
بخش زیادی از میلگردهای ساختمانی موجود در بازار با این روش تولید میشوند. خواص نهایی محصول به ترکیب شیمیایی فولاد، دمای نورد و عملیات خنککاری بستگی دارد.
میلگرد ترمومکانیکی یا TMT
در روش TMT، میلگرد پس از خروج از خط نورد تحت خنککاری کنترلشده قرار میگیرد. این فرایند معمولاً باعث ایجاد سطحی مقاومتر و مغزی شکلپذیرتر میشود.
میلگردهای تولیدشده به روش ترمومکانیکی میتوانند ترکیب مناسبی از مقاومت و شکلپذیری داشته باشند؛ بااینحال، عملیات حرارتی کنترلنشده یا جوشکاری غیراصولی ممکن است خواص آنها را تغییر دهد.
میلگرد میکروآلیاژی
در تولید میلگرد میکروآلیاژی، مقدار کنترلشدهای از عناصر آلیاژی به فولاد افزوده میشود تا خواص مکانیکی موردنظر بدون اتکا به خنککاری شدید ایجاد شود.
این میلگردها معمولاً ساختار یکنواختتری در سطح و مغز دارند. قابلیت جوشکاری، خمکاری و کاربرد آنها باید براساس ترکیب شیمیایی و مشخصات اعلامشده کارخانه بررسی شود.
میلگرد نورد سرد
در بعضی فرایندها، میلگرد پس از تولید اولیه تحت کشش یا تغییر شکل سرد قرار میگیرد. این عملیات میتواند مقاومت را افزایش دهد، اما معمولاً شکلپذیری محصول را کاهش میدهد.
میلگرد نورد سرد باید فقط در کاربردهایی استفاده شود که مشخصات فنی و ضوابط طراحی اجازه میدهند.
✅برای آشنایی دقیقتر، میتوانید مقاله چهار روش تولید میلگرد را مطالعه کنید.
انواع میلگرد از نظر سایز
سایز میلگرد بیانگر قطر اسمی آن است و معمولاً بر حسب میلیمتر اعلام میشود. میلگردهای ساختمانی در قطرهای متنوعی تولید میشوند که از رایجترین آنها میتوان به سایزهای زیر اشاره کرد:
۸، ۱۰، ۱۲، ۱۴، ۱۶، ۱۸، ۲۰، ۲۲، ۲۵، ۲۸، ۳۲، ۳۶ و ۴۰ میلیمتر.
میلگردهای سایز پایینتر معمولاً در خاموتها، شبکههای سبک و برخی اجزای فرعی استفاده میشوند. سایزهای متوسط در تیر، ستون، دال و فونداسیون کاربرد گستردهای دارند و قطرهای بزرگتر بیشتر در سازههای سنگین و پروژههای خاص دیده میشوند.
این تقسیمبندی فقط یک توضیح عمومی است. قطر نهایی میلگرد باید براساس محاسبات، نقشه سازه، فاصله آرماتورها، کاور بتن و محدودیتهای اجرایی انتخاب شود.
جمعبندی
میلگردها را میتوان از نظر شکل ظاهری، گرید، جنس، پوشش، روش تولید، کاربرد و سایز دستهبندی کرد. میلگرد ساده و آجدار تفاوت ظاهری و عملکردی دارند؛ گریدهای A1 تا A4 نیز از نظر مقاومت و شکلپذیری یکسان نیستند.
میلگرد فولاد کربنی متداولترین انتخاب ساختمانی است، درحالیکه انواع استنلس استیل، اپوکسی، گالوانیزه و کامپوزیتی برای شرایط خاص به کار میروند. نامهایی مانند خاموت، خرک، ادکا و میلگرد انتظار نیز نقش میلگرد در شبکه آرماتوربندی را نشان میدهند، نه جنس یا گرید آن را.
انتخاب نهایی باید براساس نقشه سازه، مشخصات فنی، شرایط محیطی و استاندارد تولید انجام شود؛ نه صرفاً قیمت، قطر یا موجودی محصول در بازار.