ورق
لوله
قوطی و پروفیل
میلگرد
تیرآهن و مقاطع سنگین
اتصالات
نبشی، ناودانی، سپری
مش و شبکهها
مفتول و سیمها
مواد اولیه فولاد
ضایعات آهن
همراه فلزتاثیرات نابودی کارخانه فولاد مبارکه بر صنعت ایران
کارخانه فولاد مبارکه اصفهان یکی از ستون فقرات صنعت ایران است که بیش از ۵۰ درصد نیاز داخلی به فولاد را تامین میکند. با این حال، در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل بر علیه ایران، در ۷ فروردین سال ۱۴۰۵ با ادعای نقش این شرکت در تامین مالی و تولید تجهیزات نظامی مورد حملهای شدید قرار گرفت. این حمله باعث شد خط تولید کارخانه از کار بیفتد و این واحد صنعتی به صورت رسمی تعطیل شود. در ادامه، تاثیرات نابودی این کارخانه بر صنعت ایران و بهخصوص صنعت فولاد را بررسی خواهیم کرد.
فولاد مبارکه اصفهان؛ یک زیرساختِ حیاتی
شرکت فولاد مبارکه به عنوان بزرگترین تولیدکننده فولاد در خاورمیانه حدود یک درصد از تولید ناخالص داخلی ایران (GDP) را بر عهده دارد که نشاندهنده اهمیت راهبردی این کارخانه در اقتصاد ملی ایران است. گزارشها نشان میدهد که بین ۱۵ تا ۲۵ هزار نفر به صورت مستقیم یا غیرمستقیم در این کارخانه مشغول به کار بودهاند.
فولاد مبارکه یک کارخانه مادر و یک هلدینگ عظیم است که بیش از ۱۲۰ شرکت زیرمجموعه دارد. این شرکت مواد اولیهی بیش از ۳۰۰۰ واحد پاییندستی فولاد را تامین میکند. برای روشنتر شدن اهمیت این موضوع، کافی است به این نکته اشاره کنیم که ۸۰ درصد ورق فولادی مورد نیاز کارخانههای ایران خودرو و سایپا را این شرکت تولید میکند.
نقش فولاد مبارکه در بازارهای داخلی و خارجی
بررسی دادههای بازار نشان میدهد فولاد مبارکه در سال گذشته عملکرد قابلتوجهی در فروش داشته و مجموع فروش محصولات آن به حدود ۸.۷ میلیون تن رسیده است. از این مقدار، ۷.۳ میلیون تن در داخل کشور به فروش رسیده و ۱.۴ میلیون تن نیز راهی بازارهای صادراتی شده است. از نظر مالی نیز این شرکت در سال ۱۴۰۳ حدود ۲۷۶ هزار میلیارد تومان درآمد فروش کسب کرده و سود ناخالصی در حدود ۹۶ هزار میلیارد تومان به ثبت رسانده است.
به گفته سعید زرندی، مدیرعامل گروه فولاد مبارکه، حجم کل صادرات این مجموعه از ابتدای فعالیت تاکنون به بیش از ۲۷ میلیون تن رسیده که ارزشی در حدود ۱۲ میلیارد دلار داشته است. او همچنین اشاره کرده که میزان فروش داخلی فولاد مبارکه در این بازه زمانی از ۱۵۶ میلیون تن نیز بیشتر بوده است.
تعارض صنعتی یا چپاول دولتی؟
ساختار مالکیت فولاد مبارکه نشان میدهد که دولت اصلیترین سهامدار این کارخانه است. بخش مهمی از سهام این شرکت در اختیار مجموعههای وابسته به دولت قرار دارد که از جمله آنها میتوان به سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو) زیر نظر وزارت صمت، بانک تجارت و برخی دیگر از نهادهای دولتی اشاره کرد.
در سال ۱۴۰۰ نام این شرکت با یکی از بزرگترین اختلاسهای تاریخ ایران با عددی نزدیک به ۹۲ هزار میلیارد تومان گره خورد که بیشازپیش نام فولاد مبارکه را بر سر زبانها انداخت.
مطابق اطلاعات منتشرشده، کمیته تحقیق مجلس اتهاماتی را متوجه مدیران ارشد فولاد مبارکه کرده که از جمله آنها میتوان به سوءاستفاده از جایگاه مدیریتی، انعقاد قراردادهای غیرشفاف و صوری، پرداختهای خارج از ضوابط قانونی و استخدامهای رانتی اشاره کرد. این کمیته مجموعه این موارد را بخشی از یک ساختار ناسالم مبتنی بر خویشاوندسالاری، دریافتیهای بالا و رانتجویی توصیف کرده است.
آبِ زاینده یا آبِ مبارکه؟
فولاد مبارکه اصفهان در سالهای گذشته یکی از بزرگترین مصرفکنندگان آب در اصفهان به شمار میرفته و بخش قابل توجهی از آب زایندهرود را در فرآیند تولید خود استفاده کرده است. بسیاری معتقدند این سطح از مصرف، در کنار برداشتهای بخش کشاورزی، از مهمترین عوامل تشدید خشکی زایندهرود و شکلگیری بحران آب در این استان بوده است.
با وجود اینکه این شرکت در سالهای اخیر از طریق اجرای پروژه انتقال آب از خلیج فارس تلاش کرده وابستگی خود به زایندهرود را کاهش دهد، هنوز هم در نگاه بخش زیادی از مردم اصفهان، یکی از عوامل اصلی کمآبی و آسیب به کشاورزان منطقه محسوب میشود.
در حوزه آلودگی هوا نیز فولاد مبارکه طی سالهای گذشته همواره در فهرست واحدهای صنعتی آلاینده اصفهان قرار داشته است. فعالیت دودکشها و انتشار گرد و غبار صنعتی این مجموعه، در افزایش ذرات معلق و آلایندههای شیمیایی نقش داشته و در مقاطع مختلف موجب دریافت اخطار و جریمه از سوی سازمان حفاظت محیط زیست شده است.
در مجموع، فولاد مبارکه برای بسیاری از شهروندان اصفهان نمادی از تقابل میان توسعه صنعتی و صیانت از محیط زیست به شمار میآید.
| حوزه تاثیر | پیامد تعطیلی فولاد مبارکه | نتیجه برای صنعت ایران |
|---|---|---|
| تولید فولاد | کاهش شدید ظرفیت تولید | کمبود عرضه در بازار داخلی |
| قیمتها | افزایش فشار بر عرضه | رشد قیمت آهن و فولاد |
| صنایع پاییندستی | کمبود مواد اولیه | اختلال در تولید کارخانهها و کارگاهها |
| اشتغال | توقف مستقیم و غیرمستقیم فعالیتها | افزایش بیکاری در زنجیره فولاد |
| صادرات | افت توان صادراتی | کاهش ارزآوری |
| پروژههای عمرانی | سختتر شدن تامین مصالح | کند شدن اجرای پروژهها |
| زنجیره تامین | اختلال در حمل، تامین و توزیع | بیثباتی در بازار صنعتی |
حمله به فولاد مبارکه اصفهان
در بعدازظهر هفتم فروردین امسال، بخشهایی از تأسیسات برق و برخی از کارگاههای تولیدی فولاد مبارکه مورد حمله اسرائیل قرار گرفت. بخشهای حیاتی این مجموعه، از جمله نیروگاههای ۹۱۴ و ۲۵۰ مگاواتی، آسیبهای جدی دیدند. طی این حمله ۱ نفر کشته و بیش از ۱۶ نفر مجروح شدند. در ادامه، روز ۱۱ فروردین، این کارخانه بار دیگر مورد حملات شدید قرار گرفت.
شدت حملات و حجم خسارات وارده بهگونهای بوده که خطوط تولید آلیاژی و نیروگاههای کارخانه خسارات سنگینی دیدهاند و تمامی خطوط تولید بهطور کامل متوقف شدهاند. یکی از مدیران این شرکت درباره این حملات گفت: «بخشهای برقی و تولیدی این شرکت بیشترین خسارت را دیدند. هدف این بوده که تولید متوقف شود. به همین دلیل به مهمترین بخشهای این دو شرکت خسارت وارد شد تا راهاندازی مجدد آن به آسانی صورت نگیرد.»
گزارشها نشان میدهد که بازسازی خسارات ماهها زمان خواهد برد. با این که این حملات خسارات جانی گستردهای نداشته، اما خسارات مالی آن بیش از آن چیزی است که تنها محدود به کارخانه بماند. در واقع، این حملات ساختار اقتصادی ایران را نشانه گرفت.
چرا تعطیلی فولاد مبارکه بیش از آن چه فکر میکنیم اهمیت دارد؟
تعطیلی کارخانه فولاد مبارکه تنها توقف یک کارخانه نیست، بلکه میتوان آن را به عنوان یک اختلال جدی در صنعت و اقتصاد ایران برجسته کرد. فولاد مبارکه تولیدکننده اصلی ورقهای گرم، سرد، گالوانیزه و آلیاژی است و صنایع کلیدی وابستگی بالایی به این مجموعه دارند.
طبق برآوردها، با تعطیلی این کارخانه، احتمالاً تا هفتههایی نهچندان دور، تولید خودرو نیز در این کشور متوقف خواهد شد. همچنین در صنعت لوازم خانگی، تولید محصولاتی مانند یخچال، ماشین لباسشویی و اجاقگاز که مستقیماً به ورقهای تولیدی فولاد مبارکه وابسته بودند، به شدت تحت تاثیر قرار خواهند گرفت.
صنعت ساختمان و پروژههای عمرانی نیز وابستگی بالایی به تولیدات فولاد مبارکه دارند. تأمین مصالح مورد نیاز برای ساخت لوله، انواع پروفیل، اسکلتهای فلزی و همچنین پروژههای کلان دولتی و برنامههایی مانند نهضت ملی مسکن، در صورت بروز مشکل در عرضه، با افزایش قیمت و کمبود مواد اولیه مواجه میشود.
در بخش نفت، گاز و پتروشیمی هم شرایط مشابهی وجود دارد؛ زیرا این صنایع برای احداث خطوط لوله، مخازن ذخیره و سازههای فراساحلی به فولاد متکی هستند. به همین دلیل، هرگونه اختلال در تأمین این مواد میتواند به شکل مستقیم روند فعالیتها و زنجیره تأمین انرژی کشور را دچار مشکل کند.
جمعبندی
در نهایت، فولاد مبارکه فقط یک شرکت صنعتی نیست، بلکه یک بازیگر راهبردی در اقتصاد ایران به شمار میآید. این مجموعه سهم مهمی در تولید ناخالص داخلی، تولید صنعتی و ارزآوری غیرنفتی کشور دارد و توقف فعالیت یا صادرات آن میتواند بازار ارز، تورم، تولید داخلی و زنجیره تأمین صنایع مختلف را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.
علاوه بر اثرات اقتصادی، صدها هزار شغل مستقیم و غیرمستقیم به فعالیت فولاد مبارکه وابسته است و اختلال در کار آن میتواند بیکاری، فشار اجتماعی و ناآرامی اقتصادی بهویژه در اصفهان ایجاد کند. همچنین این شرکت در پروژههای زیرساختی مهمی مانند انتقال آب از جنوب به فلات مرکزی نقش دارد. تعطیلی فولاد مبارکه نهتنها باعث کاهش تولید و افزایش قیمتها میشود، بلکه میتواند ایران را برای تأمین فولاد به واردات، بهخصوص از چین، وابستهتر کند.